ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ

Τι θα δει ο τουρίστας αυτό το καλοκαίρι στα ράφια των καταστημάτων με τα σουβενίρ, στην Πλάκα, στην Αρχαία Ολυμπία, στους Δελφούς; Δίπλα στα «made in China» κακέκτυπα αντίγραφα των εκθεμάτων των μουσείων μας θα βρίσκονται και καλοφτιαγμένα πιστά αντίγραφα.

Αυτά που μέχρι προ τινος ήταν αποκλειστικότητα των εργαστηρίων του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ) και διετίθεντο μόνο από τα πωλητήρια των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων σε όλη την Ελλάδα θα τα παράγουν πλέον και θα τα εμπορεύονται και ιδιώτες.

Το υπουργείο Πολιτισμού παραδέχεται με ειλικρίνεια την αδυναμία του να ελέγξει το πλήθος των ψευδοαντίγραφων αρχαίων έργων τέχνης που κατακλύζουν την αγορά. Αντί όμως να χτυπήσει στη ρίζα του το πρόβλημα, με ελεγκτικούς μηχανισμούς, προτιμάει να μπει κι αυτό στο παιχνίδι του ανταγωνισμού της ελεύθερης αγοράς. Αισιοδοξεί δε, ότι θα βάλει έτσι μια στοιχειώδη τάξη στην κατάσταση κι ότι θα έχει οικονομικό όφελος κι από πάνω αν αξιοποιήσει τις δυνατότητές του.

«Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε νόμιμη διαδικασία για να παράξει ένας ιδιώτης κάποιο αντίγραφο αρχαιότητας, όλα γίνονται παράνομα», τονίζει ο πρόεδρος του ΤΑΠ Κυριάκος Ρερρές.

«Είναι το ίδιο που συνέβη με τα ενοικιαζόμενα δωμάτια, ήταν όλα παράνομα και χρειάστηκαν 10 χρόνια για να μπουν σε τάξη». Ο ίδιος παραδέχεται ότι έλεγχος στην παραγωγή των παράνομων αντιγράφων δεν μπορεί να υπάρξει: «Εχουν κλείσει τα παλιά εγχώρια εργαστήρια, τώρα πλέον όλα τα αντικείμενα εισάγονται από την Κίνα, τη Ρουμανία, την Ινδία. Η αγορά έχει μεταλλαχθεί, δεν έχεις να κάνεις με 10 εργαστήρια αλλά με χιλιάδες εμπόρους. Το φαινόμενο είναι διεθνές, παντού στο εξωτερικό βρίσκεις αντίγραφα των μουσείων μας, πολλοί τα αγοράζουν ακόμα και μέσω Ιντερνετ».

Η διαδικασία

Το ΤΑΠ θα απευθυνθεί σε δύο ειδών πελάτες: Κατ' αρχάς σε αυτούς που θέλουν κάτι ποιοτικό και διατίθενται να πληρώσουν γι' αυτό, όπως τα μεγάλα ξενοδοχεία στα νησιά που θέλουν να διακοσμήσουν τις αίθουσές τους με κάτι αρχαιοπρεπές, ή τα κοσμηματοπωλεία που λανσάρουν «αυθεντικά» μακεδονικά περιδέραια και μυκηναϊκά σκουλαρίκια από χρυσό. Βεβαίως, δεν θα μείνουν παραπονεμένοι και οι τυπικοί τουρίστες, οι οποίοι θέλουν να φύγουν με μικροδωράκια και αναμνηστικά της τάξης των 10 και 15 ευρώ.

«Οσοι κινούνται στην ποιοτική αγορά θα έχουν τη δυνατότητα να κατασκευάσουν ένα πιστό αντίγραφο που θα επιλέξουν, με το ψηφιακό ολόγραμμά του που θα τους δίνουμε σε cd. Στη συνέχεια πρέπει να μας το φέρνουν για να το πιστοποιούμε και να τους προμηθεύσουμε με το σχετικό καρτελάκι για τα μουσειακά αντίγραφα», συνεχίζει ο Κ. Ρερρές.

«Για να γίνει αυτό πρέπει να καταβάλουν το 50% της τιμής που αναγράφεται στον τιμοκατάλογο του ΤΑΠ. Αν για παράδειγμα το ΤΑΠ πουλάει το κεφάλι του "Εφήβου του Μαραθώνα" προς 130 ευρώ, τότε ο ενδιαφερόμενος πρέπει να μας δώσει 65 ευρώ. Επίσης, δεν θα μπορεί να πουλάει στη συνέχεια το αντίγραφο σε καλύτερη τιμή από αυτή του ΤΑΠ».

- Κι αν ο ιδιώτης θέλει στη συνέχεια να βγάλει και δύο και τρία και τέσσερα αντίγραφα, χωρίς να ζητήσει την πιστοποίηση του ΤΑΠ; Δεν «ευλογείται» έτσι η παραγωγή παράνομων αντιγράφων;

«Εάν κάποιος πλαστογραφήσει τα καρτελάκια μας που βεβαιώνουν ότι πρόκειται για πιστό αντίγραφο μουσείου, τότε αυτή η πράξη θεωρείται κακουργηματική και διώκεται. Πιστεύω θα το σκεφτεί δύο φορές για να το κάνει», μας απαντάει ο πρόεδρος του ΤΑΠ.

Τα υπόλοιπα αντικείμενα που απευθύνονται στην φθηνή αγορά, όπως τα κυκλαδικά ειδώλια, οι πυξίδες, οι λύκηθοι, τα αγαλματίδια που γεμίζουν τα ράφια των μαγαζιών με τουριστικά είδη θα βγαίνουν σε δημοπρασίες ανά πεντάδες, ενώ δεν θα συνοδεύονται από καρτελάκι πιστοποίησης, καθώς θα πιστοποιούνται οι ίδιοι οι παραγωγοί.

Το ΤΑΠ είναι το μόνο ταμείο του υπουργείου Πολιτισμού που έχει κέρδος. Τα έσοδά του ανέρχονται σε 16 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο, εκ των οποίων το ένα εκατομμύριο προέρχεται από τα πωλητήρια και τα υπόλοιπα από τα εισιτήρια των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων. Ωστόσο, ο πρόεδρός του υποστηρίζει ότι είναι ασύμφορο για το κράτος να παράγει αντίγραφα. «Η παραγωγή τους μας κοστίζει 3 εκατ. ευρώ, ενώ τα έσοδα είναι 500.000 ευρώ. Δηλαδή επιχορηγούμε τους τουρίστες. Αν προσθέσουμε τα ποσά που δίνουμε για τη μισθοδοσία των εργαζομένων, τα ενοίκια για τα εργαστήρια παραγωγής εκμαγείων και αντιγράφων που βρίσκονται στον Ρέντη, τις επιδοτήσεις των εργαστηρίων της επαρχίας, τότε καταλαβαίνετε ότι δεν υπάρχει κέρδος...», τονίζει ο Κ. Ρερρές που ευελπιστεί ότι με το νέο σύστημα το ΤΑΠ θα κερδίσει 500.000 ευρώ τον πρώτο χρόνο και 2 εκατ. ευρώ έπειτα από δύο χρόνια.

Ολοι αναγνωρίζουν ότι το εργαστήριο στον Ρέντη είναι το καλύτερο στο είδος του, έχει βγάλει δασκάλους και τεχνίτες και στην πορεία του χρόνου έχει συγκεντρώσει ανθρώπους με μεράκι και αγάπη για τη δουλειά τους. Ωστόσο, δεν υπάρχει πρόβλεψη για τον εκσυγχρονισμό του τεχνολογικού εξοπλισμού ή ακόμα για την πρόσληψη επιπλέον υπαλλήλων και για τη λήψη άλλων μέτρων που θα το κάνουν περισσότερο ανταγωνιστικό. Ετσι, η ζήτηση αντιγράφων διαρκώς αυξάνεται και η παραγωγή παραμένει μικρή, με αποτέλεσμα πολλές φορές να σημειώνονται ελλείψεις στα πωλητήρια των μουσείων, ακόμα και σε περιόδους τουριστικής αιχμής.

Αθέμιτος ανταγωνισμός

Πώς να μην... λοξοδρομήσουν, λοιπόν, οι τουρίστες στα γειτονικά μαγαζιά με σουβενίρ, που είναι τόσο μεγάλα και πλούσια που συχνά θυμίζουν σουπερμάρκετ; «Υπάρχει αθέμιτος ανταγωνισμός», συνεχίζει ο Κ. Ρερρές που παράλληλα αναγνωρίζει και τη «δυσκαμψία» του δημοσίου οργανισμού: «Το 90% των επισκεπτών στους πιο γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους έρχονται με οργανωμένες εκδρομές με πούλμαν και οι ξεναγοί τούς τραβάνε από το μανίκι, βρίσκοντας δεκάδες δικαιολογίες για να μην μπουν στα πωλητήριά μας. Τους προωθούν στα γειτονικά μαγαζιά με αναμνηστικά γιατί παίρνουν προμήθεια...».

Το ΤΑΠ, πάντως, δεν διατηρεί μόνο τα πνευματικά δικαιώματα από την παραγωγή εκμαγείων και αντιγράφων αρχαίων έργων τέχνης από τρίτους αλλά κρατάει και την αποκλειστικότητα των μπεστ-σέλερ του, όπως ο δίσκος της Φαιστού, ορισμένες επιγραφές, ανάγλυφα και αγάλματα. Αν κρίνουμε από τα λεγόμενα του προέδρου του ΤΑΠ, το εργαστήριο του Ρέντη θα μετατραπεί σε εργαστήριο δημοσίων σχέσεων του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς θα παράγει λίγα και καλά κομμάτια, τα οποία θα προορίζονται για πρεσβείες, ξένα μουσεία αλλά και για τις κοινωνικές υποχρεώσεις του Μαξίμου.

Η εκχώρηση του δικαιώματος παραγωγής αντιγράφων αρχαιοτήτων σε ιδιώτες είναι μια διαδικασία που είχε δρομολογηθεί με τον αρχαιολογικό νόμο που είχε ψηφιστεί ήδη από το 2000, ωστόσο τώρα αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά, με όσο θετικά και αρνητικά συνεπάγεται. «Δεν πιστεύω ότι λύσαμε το πρόβλημα της κυκλοφορίας παράνομων αντιγράφων, γιατί υπάρχουν πολλές παράμετροι, τις οποίες πιστεύω σταδιακά θα αντιμετωπίσουμε», συμπληρώνει ο Κ. Ρερρές.
«Ελπίζω όμως ότι αυτοί που θα πληρώσουν για την νόμιμη παραγωγή τους θα γίνουν σύμμαχοί μας και θα κυνηγήσουν τους παράνομους...».

Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ
Φωτ.: ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΙΑΤΣΗΣ